Naast de wettelijk beschermde plantensoorten komen er ook nog vele in Nederland zeldzame en bedreigde planten soorten voor op dijken. In het dijktraject Weurt-Winssen zijn tussen 1995 en 2015 in totaal 48 beschermde, bedreigde en zeldzame plantensoorten aangetroffen. We gaan onderstaand in op:

  • Beschermde soorten
  • Bedreigde en overige zeldzame soorten
  • Rapunzelklokje
  • Veldsalie
  • Wilde marjolein

Beschermde soorten

Op dijken komen wettelijk beschermde dier- en plantensoorten voor. Tussen 1 oktober 2005 en 1 januari 2017 was de nieuwe Flora- en Faunawet van kracht. Een aantal werkzaamheden zijn ontheffingsplichtig. Hiervoor heeft de Unie van Waterschappen een gedragscode opgesteld. Momenteel wordt nog gewerkt met een gedragscode gebaseerd op de Flora en Faunawet. De verwachting is dat per 1 januari 2018 een nieuwe gedragscode gebaseerd op de Wet natuurbescherming, in werking treedt. Het doel van de wetgeving is echter niet gewijzigd: de duurzame instandhouding beschermde soorten (Soortenbescherming) en gebieden (Natura 2000). Hiermee is invulling gegeven aan nationale en internationale doelstellingen voor natuurbescherming.

Verbodsbepalingen Wet Natuurbescherming (tabel 2)

Verbodsbepalingen Wet Natuurbescherming (tabel 2)

De werkzaamheden worden uitgevoerd in lijn met de (gedragscode Flora- en faunawet voor Waterschappen) / Gedragscode Wet natuurbescherming voor waterschappen (onderdeel Soortbescherming). Bij een zorgvuldige uitvoering geldt voor beheer en onderhoud een vrijstelling van ontheffingsplicht. In de gedragscode is op hoofdlijnen een zorgvuldige uitvoering van werkzaamheden omschreven, zodat schade aan populaties van beschermde soorten voorkomen kan worden. Daarnaast geldt de zorgplicht te allen tijde voor alle planten en dieren (onnodige schade voorkomen).

De Gedragscode flora- en faunawet blijft van toepassing totdat een gedragscode Wet natuurbescherming is vastgesteld en geïmplementeerd. Inwerkingtreding van de nieuwe gedragscode wordt verwacht medio 2018.

>>>

In het geval van bestendig beheer en onderhoud van waterkeringen gold voor de soorten van tabel 1 (algemene soorten) een vrijstelling. Voor de soorten uit tabel 2 (overige soorten) gold alleen een vrijstelling wanneer was/werd voldaan aan de ‘gedragscode’. Zonder gedragscode was een ontheffing nodig. Hiervoor was het nodig dat een ‘lichte toets’ werd uitgevoerd. Op primaire waterkeringen komen normaliter geen hogere planten uit tabel 3 (bijlage AmvB) voor.
In de Flora- en Faunawet viel onkruidbestrijding niet onder ‘bestendig beheer en onderhoud’. Dit hield in dat voor onkruidbestrijding op dijktaluds met tabel 2 soorten ontheffing aangevraagd moest worden. Hiervoor was het nodig dat een ‘lichte toets’ werd uitgevoerd.
De Flora- en Faunawet schreef voor dat bij beheer en onderhoud op locaties met een of meerdere soorten uit tabel 2 moest worden voldaan aan de ‘zorgplicht’. Hiervoor was op de eerste plaats van belang dat deze locaties bekend waren. Deze wet is in 2017 opgegaan in de Wet natuurbescherming.

Hieronder staan de (tot 1 januari 2017) wettelijk beschermde hogere plantensoorten die normaliter kunnen voorkomen op primaire waterkeringen.

Tabel 1 – algemene soorten:

Tabel 2 – overige soorten (zie ook onderaan):


Bedreigde en overige zeldzame soorten

Naast de (tot 1 januari 2017) wettelijk beschermde plantensoorten komen er op dijken nog vele andere bedreigde en zeldzame plantensoorten voor. Veel zeldzame soorten op dijken staan op de Rode Lijst van bedreigde plantensoorten. In het Botanisch basisregister 1993 opgesteld door het Centraal Bureau voor de Statistiek is van alle Nederlandse plantensoorten de uurhokfrequentieklasse weergegeven. De uurhokfrequentieklasse is de zeldzaamheid van de soort uitgedrukt in een geschatte zeldzaamheidsklasse, gebaseerd op het aantal atlasblokken (5×5 km) waar de soort anno 1990 voorkwam (Van der Meijden et al. 1991).

>>>

Een Rode lijst is een overzicht van soorten die uit Nederland zijn verdwenen of dreigen te verdwijnen. Dit wordt bepaald op basis van zeldzaamheid en/of negatieve trend. De lijsten worden periodiek vastgesteld door de Minister van Economische Zaken. De Minister bevordert onderzoek en werkzaamheden nodig voor bescherming en beheer. Rode lijsten hebben geen juridische status. Voor vegetatie zijn er twee lijsten beschikbaar: voor mossen en voor vaatplanten.

Zie voor een praktijksituatie de Zeldzame soorten in 1200 proefvakken van WSRL 20180213.


Rapunzelklokje (Campanula rapunculus)

Rapunzelklokje of repelsteeltje is een plant uit de klokjesfamilie (Campanulaceae). De plant groeit op kalkhoudende zandgrond, vooral langs grote rivieren. De 30-50 cm hoge plant heeft een kantige en licht behaarde stengel. De wortel is vlezig. De rozetbladeren zijn kort eirond en getand. De duidelijk klokjesvormige bloemen zijn 2-3 cm lang en gesteeld. De kelkslippen zijn lijn tot priemvormig. De bloemkleur is lichtpaars of een enkele maal wit. Aan de voet van de bloemsteel lijken twee schutblaadjes te groeien. Het Rapunzelklokje bloeit van mei tot augustus. Deze plant staat in Nederland op de rode lijst. In Nederland is de plant vanaf 1 januari 2017 niet meer wettelijk beschermd. [Wikipedia]

Lees ook een voorbeeld van een beheeradvies voor het Rapunzelklokje.

Rapunzelklokje Campanula Rapunculus (foto EurEco)

Rapunzelklokje Campanula Rapunculus (foto EurEco)

 

Veldsalie (Salvia pratensis)

Veldsalie of weidesalie is een plant uit de lipbloemenfamilie. Het is een behaarde, licht aromatische plant die voorkomt op droge, kalkhoudende grond. In Nederland komt de veldsalie zeldzaam voor in riviergebieden. De hoogte is circa 1 m. De bloem is donkerblauw en wordt tot 2,5 cm lang. De bovenlip is sterk gebogen en heeft de vorm van een helm. De meeldraden en stijl steken uit. De bloemen zijn tweeslachtig, maar er zijn planten met enkel vrouwelijke bloemen. De onderste bladeren zijn maximaal 15 cm lang. Ze vormen een bladrozet, dat rimpelig en langwerpig is. De stengelbladeren zijn kleiner; de bovenste ongesteeld. De veldsalie bloeit van mei tot juli. In Nederland is de plant vanaf 1 januari 2017 niet meer wettelijk beschermd. [Wikipedia]

Lees hier een voorbeeld voor een beheeradvies voor de Veldsalie.

Veldsalie Salvia Pratensis (foto EurEco)

Veldsalie Salvia Pratensis (foto EurEco)

Wilde marjolein (Origanum vulgare)

De wilde marjolein (Origanum vulgare) is een vaste plant uit de lipbloemenfamilie. Wilde marjolein staat in supermarkten en tuincentra beter bekend als oregano, maar wordt ook weleens palingkruid genoemd. De soort staat op de Nederlandse Rode lijst van planten als algemeen voorkomend en stabiel of toegenomen.

Wilde marjolein komt voor op iets droge, matig voedselrijke grond van vooral dijkhellingen en op kalkgrond. De plant wordt 30 – 60 cm hoog en heeft een behaarde, rechtopstaande, vierkante, vertakte stengel. De zijtakken zijn meestal roodachtig aangelopen. De afwisselend staande, behaarde, eironde tot langwerpige bladeren zijn gaafrandig of hebben een gekartelde bladrand en meestal een spitse top. De bladeren zijn 25 – 40 mm lang en 4 – 30 mm breed. De bladsteel is 2 – 7 mm lang. Op de onderkant van het blad zitten klieren. De plant kan zich door middel van enigszins verhoutte uitlopers sterk vermeerderen. De plant bloeit van juli tot in september. In Nederland is de plant vanaf 1 januari 2017 niet meer wettelijk beschermd. [Wikipedia]

Wilde marjolein met bijen (EurECO)

Wilde marjolein met bijen (EurECO)