Er is nog geen eenduidige definitie van bloemdijken. De eerste gedachte bij een bloemdijk is een dijk vol met bloeiende planten. Minder voor de hand ligt een tweede kenmerk van een bloemdijk: veel verschillende bloeiende soorten en niet alleen kruiden maar ook grassoorten.

In deze Handreiking hanteren we de definitie: Een bloemdijk is een dijk met een vegetatie die bestaat uit veel verschillende gras- en kruidensoorten die op een bepaald moment in het jaar een rijkdom aan bloeiende planten biedt. De bloemdijk voldoet aan de waterstaatkundige eisen en dient in hoge mate de ecologische functie. De vegetatie bestaat voornamelijk uit overblijvende en – in mindere mate – tweejarige- en eenjarige, inheemse (en ingeburgerde) plantensoorten. Een bloemdijk is duurzaam te behouden door middel van een natuurvriendelijk of natuurgericht dijkbeheer.

Sýkora&Liebrand onderscheidden in 1987 al het belang van bloemdijken. Instandhouding van bloemdijken borgt het voortbestaan van soortenrijkdom en zeldzame soorten, draagt bij aan esthetisch, recreatief en artistiek belang, draag bij aan stabiliteit van het landschap doordat het biologisch evenwicht wordt vergroot, houdt de genetische diversiteit in stand en is van belang voor de fauna.

We gaan verder in op:

  • Historie bloemdijken
  • Eigenschappen van bloemdijken

Op andere pagina’s gaan we verder in op de relatieve soortenrijkdom, aanleg en ontwikkeling van bloemdijken, beheer van bloemdijken.


Historie bloemdijken

Een dijk vol bloeiende planten vertegenwoordigt een esthetische waarde (schoonheid, aantrekkelijkheid) die door velen gewaardeerd wordt vanuit het oogpunt van natuur en recreatie. Tot de 50er jaren van de vorige eeuw bestond de vegetatie op veel dijken uit soortenrijk en bloemrijk grasland. Intensivering van het agrarisch gebruik inclusief bemesting en herbicidengebruik (onkruidverdelgers) en verkeerd beheer (klepelbeheer) hebben geleid tot een sterke achteruitgang van de soorten- en bloemrijkdom op dijken. Onderzoeken van onder meer Liebrand, Van der Zee en andere onderzoekers van Universiteit Wageningen toonden in de jaren ‘90 ook aan dat de karakteristieke dijkvegetatie op rivier- en zeedijken zwaar te leiden had onder de vormen van beheer met grootvee en bemesting. Zij toonden ook aan dat de karakteristieke vegetatie niet alleen landschappelijk waardevol was, maar ook een grote erosiebestendigheid bezat. Deze nieuwe inzichten zorgden er voor dat de waterkeringbeheerders vaak weer kozen voor duurzame beheervormen waarmee niet alleen de erosiebestendigheid, maar ook de landschappelijke waarden werden behouden. Dit werd volop toegepast in het kwaliteitsoordeel volgens de VTV2006.

Meer recent zijn ook de andere ecologische waarden in beeld gekomen.

Wilde marjolein met bijen (EurECO)

Wilde marjolein met bijen (EurECO)

Kruidenrijk talud zaadzetting

Kruidenrijk talud zaadzetting

Eigenschappen

Eigenschappen van bloemdijken zijn:

  • veel verschillende gras- en kruidensoorten;
  • voldoet aan de waterstaatkundige eisen en ondersteunt de ecologische functie;
  • op bepaalde momenten in het jaar rijk aan bloeiende planten;
  • alleen inheemse en ingeburgerde plantensoorten;
  • voornamelijk bestaand uit overblijvende soorten;
  • ook, maar in mindere mate, bestaand uit tweejarige- en eenjarige soorten;
  • duurzaam te behouden door middel van een natuurvriendelijk of natuurgericht dijkbeheer.