Er is nog geen eenduidige definitie van bloemdijken. De eerste gedachte bij een bloemdijk is een dijk vol met bloeiende planten. Minder voor de hand ligt een tweede kenmerk van een bloemdijk: veel verschillende bloeiende soorten en niet alleen kruiden maar ook grassoorten.

In deze Handreiking hanteren we de definitie: Een bloemdijk is een dijk met een vegetatie die bestaat uit veel verschillende gras- en kruidensoorten die op een bepaald moment in het jaar een rijkdom aan bloeiende planten biedt. De bloemdijk voldoet aan de waterstaatkundige eisen en dient in hoge mate de ecologische functie. De vegetatie bestaat voornamelijk uit overblijvende en – in mindere mate – tweejarige- en eenjarige, inheemse (en ingeburgerde) plantensoorten. Een bloemdijk is duurzaam te behouden door middel van een natuurvriendelijk of natuurgericht dijkbeheer.

We gaan verder in op:

  • Historie bloemdijken
  • Eigenschappen van bloemdijken
  • De onderscheiding Pro Flora et Securitate

Op andere pagina’s gaan we verder in op de relatieve soortenrijkdom, aanleg en ontwikkeling van bloemdijken, beheer van bloemdijken.


Historie bloemdijken

Een dijk vol bloeiende planten vertegenwoordigt een esthetische waarde (schoonheid, aantrekkelijkheid) die door velen gewaardeerd wordt vanuit het oogpunt van natuur en recreatie. Tot de 50er jaren van de vorige eeuw bestond de vegetatie op veel dijken uit soortenrijk en bloemrijk grasland. Intensivering van het agrarisch gebruik inclusief bemesting en herbicidengebruik (onkruidverdelgers) en verkeerd beheer (klepelbeheer) hebben geleid tot een sterke achteruitgang van de soorten- en bloemrijkdom op dijken. Onderzoeken van onder meer Liebrand, Van der Zee en andere onderzoekers van Universiteit Wageningen toonden in de jaren ‘90 ook aan dat de karakteristieke dijkvegetatie op rivier- en zeedijken zwaar te leiden had onder de vormen van beheer met grootvee en bemesting. Zij toonden ook aan dat de karakteristieke vegetatie niet alleen landschappelijk waardevol was, maar ook een grote erosiebestendigheid bezat. Deze nieuwe inzichten zorgden er voor dat de waterkeringbeheerders vaak weer kozen voor duurzame beheervormen waarmee niet alleen de erosiebestendigheid, maar ook de landschappelijke waarden werden behouden. Dit werd volop toegepast in het kwaliteitsoordeel volgens de VTV2006.

Meer recent zijn ook de andere ecologische waarden in beeld gekomen.

Wilde marjolein met bijen (EurECO)

Wilde marjolein met bijen (EurECO)

Kruidenrijk talud zaadzetting

Kruidenrijk talud zaadzetting

Eigenschappen

Eigenschappen van bloemdijken zijn:

  • veel verschillende gras- en kruidensoorten;
  • voldoet aan de waterstaatkundige eisen en ondersteunt de ecologische functie;
  • op bepaalde momenten in het jaar rijk aan bloeiende planten;
  • alleen inheemse en ingeburgerde plantensoorten;
  • voornamelijk bestaand uit overblijvende soorten;
  • ook, maar in mindere mate, bestaand uit tweejarige- en eenjarige soorten;
  • duurzaam te behouden door middel van een natuurvriendelijk of natuurgericht dijkbeheer.

Peter Glas, voormalig voorzitter van de Unie van Waterschappen en watergraaf van Waterschap De Dommel riep de waterschappen op te gaan werken aan de ontwikkeling en het behoud van bloemdijken. De “Flowerpower Dijk” ofwel de “Bloemrijke Dijk” moet worden gestimuleerd. Om dit vorm te geven heeft Peter Glas een onderscheiding in het leven geroepen Pro Flora et Securitate.

De algemene doelstelling van de onderscheiding is de bevordering van Bloemrijke Dijken in Nederland, zoals ook beschreven in de Deltafactsheet van STOWA. Een bloemrijke dijk kent een vegetatie die bestaat uit een zo divers mogelijk samengesteld mengsel van bloemdragende kruiden en grassen, om daarmee enerzijds de veiligheid van de dijk te borgen en zo mogelijk te bevorderen, en anderzijds een habitat te bieden voor dieren die geen schade aan de dijk aanbrengen. De instelling van de onderscheiding is ingegeven door de overtuiging dat bloemrijke dijken bevorderlijk zijn voor de biodiversiteit van flora en fauna, voor de landschappelijke beleefbaarheid, het algemeen waterbewustzijn en, mits goed beheerd, voor de stabiliteit van de dijken. Afhankelijk van de situatie kan het beheer gecombineerd worden met beweiding en recreatieve betreding.

Voor meer informatie, zie de betreffende website van waterschap de Dommel.


Peter Glas spelt de onderscheiding op bij Claudia van Ackooij (bron: HDSR)

Peter Glas spelt de onderscheiding op bij Claudia van Ackooij (bron: HDSR)