In 2016 en 2017 is in aanloop naar deze handreiking een groot aantal vragen opgesteld door dijkbeheerders en beoordelaars.

In onderstaande tabel beantwoorden we die voor zover mogelijk, of maken we duidelijk wat nog moet worden onderzocht.

Onderwerpen die ‘nog niet zijn opgenomen in de handreiking’ worden geleidelijk opgenomen in de menu’s, zoals op de homepage staat vermeld.


Thema VraagAntwoordActie door:
Instrument1Is DigiGids aangesloten op nieuwe beoordeling grasbekleding?Nee, nog niet. De parameter 'sterkte graszode' kent nog vier klassen, het WBI drie. Het voornemen bestaat om dit in 2018 bij een revisie op elkaar te laten aansluiten.
Wordt aan gewerkt: streven medio 2018.
Expertteam grasbekleding
Instrument2Hoe combineren van de Digigids en het WBI?Op de pagina 'inspectie' geven we een suggestie hoe de inspectieparameters kunnen worden gebruikt in de bedrijfsprocessen.Expertteam grasbekleding
Instrument3Is er een tool waarmee bij het beoordelen van de grasbekleding rekening gehouden kan worden met de te verwachten belasting?Nee, nog niet. Bij de overslagproeven gebruikte Infram de treksterktemeter. Deze is nog niet beschikbaar voor verder gebruik en er bestaat discussie over de relatie tussen treksterkte en erosiebestendigheid. Dit moet verder worden onderzocht.TTW
Instrument4Hoe krijg je de werelden van inspecteur, beoordelaar en Minster bij elkaar?Dit kost tijd en veel communicatie. Binnen de handreiking gaan we hier verder niet op in. Wel kan het gezamenlijk deelnemen aan de grasdagen van de STOWA hierin bijdragen.--
Instrument5Hoe gaan we om met de ontwikkeling van de grasmat (nieuwe dijken)?Zie de pagina over ontwikkelingsbeheer.--
Instrument6Hoe moeten we omgaan met gras na versterking?Zie de pagina over ontwikkelingsbeheer.--
Instrument7Hoe vertalen we veldinformatie naar het beoordelingsprorgramma?Op de pagina 'inspectie' geven we een suggestie hoe de inspectieparameters kunnen worden gebruikt in de bedrijfsprocessen.--
Instrument8Hoe om te gaan met verbeterprojecten?Zie het menu over aanleg.--
Instrument9Komen er handvatten voor de beoordeling op maat voor bijvoorbeeld zanddijken of dijken die niet aan de norm voldoen?Zie het WBI en stel eventueel vragen aan Helpdesk Water.--
Instrument10Hoe komt het beheerdersoordeel samen met meetgegevens en objectieve bepalingen?Op dit moment bestaat er nog geen gevalideerd instrument om de kwaliteit van de grasbekleding objectief te bepalen. Deelname aan de grasdagen van de STOWA draagt hier aan bij. Dit moet verder worden onderzocht.TTW
Instrument11Wat zegt beoordeling van de bovenste 7-10 cm van de zode?Zie grasbeoordeling in het veld--
Instrument12Op welke schaal werkt het faalmechanisme?Zie faalmechanismen--
Instrument13Hoe maatgevend is de grasbekleding t.o.v. andere faalmechanismen?Nog opnemen in de handreiking.
Wordt aan gewerkt: streven mei 2018.
Grasregisseur
Instrument14Hoe zwaar telt de score van gras mee in het oordeel?Nog opnemen in de handreiking.
Wordt aan gewerkt: streven mei 2018.
Grasregisseur
Instrument15Hoe om te gaan met de opslag en het verwerken van gegevens?De pagina's Inspectie en Monitoring gaan hier verder op in.--
Instrument16Relatie standalone met Ringtoets?Zie het WBI en stel eventueel vragen aan Helpdesk Water.--
Instrument18Hoe rapporteren richting ILT?Zie het WBI en stel eventueel vragen aan Helpdesk Water. Verder is de Zorgplicht van toepassing, zie de pagina onder Wet- en regelgeving en Beheerinstrumenten.--
Instrument19Hoe lang zijn de resultaten bruikbaar (moet je elk jaar de Grasbekleding beoordelen?
Hoe vaak moet je een opname doen (moet je jaarlijks een opname doen)?
Nee, dit is niet nodig. Het oordeel moet 1x per 12 jaar worden gegeven. De beheerder moet volgens de Zorgplicht doorlopend 'in control' zijn. Dat vergt wel een frequente inspectie. --
Zorgplicht20Hoe doorlopend in control?Zie inspectie.--
Algemeen21Hoe gaan we onze op dit onderwerp met elkaar delen?Deze handreiking is het antwoord!--
Algemeen22Is koppeling tussen oude categorieën (goed, matig, slecht) en nieuw (open, gesloten, fragmentarisch) mogelijk?Nee, die koppeling is er nog niet. Zie vergelijking van VTV2006 met WBI2017.TTW
Algemeen23Pragmatische gids 'verschillen' oude en nieuw handboek is gewenstZie vergelijking van VTV2006 met WBI2017.--
Uitvoering24Is voor het beoordelen van de grasbekleding een opleiding nodig? Zo ja, wat moet in de opleiding aan bod komen? IJking beoordelaars?De STOWA biedt een mogelijkheid via de grasdagen: een praktische training in het beoordelen van de Grasbekleding. Aanmelding via de site.STOWA
Uitvoering25Hoe werken we vlakdekkend (veel diversiteit in grondsoorten, vegetatiesamenstelling, taludhelling, e.d.)?Dit is nog een lastig onderwerp. Het WBI spreekt over een representatieve beoordeling voor een grasvlak zonder dit verder in te vullen. De Handreiking Risicogestuurd Onderhoud van de STOWA doet een voorstel voor werken met vlakken (decompositie van de waterkering).STOWA
Uitvoering26Hoe maken we de waarneming objectief?Zie 3 en 24.--
Uitvoering27Representativiteit punt vs vlak: hoeveel opnames zijn minimaa; noodzakelijk en hoe vertaal je dit naar een vlak?Hier is nog geen gevalideerd protocol voor. Dit moet nog worden onderzocht binnen het TTW-project.TTW
Uitvoering28Hoe kunnen we ervoor zorgen dat keringbeheerders op uniforme wijze de kwaliteit van de zode bepalen?Zie 3 en 24. Verder moet degene die de grasbekleding beoordeelt, werken volgens de schematiseringshandleiding.STOWA
Uitvoering30Hoe gaan we om met lokale afwijkingen in de grasbekleding?Zie 'Schades horen niet in de beoordeling, tenzij ...' op de pagina Beoordeling.--
Uitvoering31Welk oppervlak moet fragmentarisch zijn wil het een probleem worden?In principe is elk fragmentarisch vlak een probleem en heeft de beheerder de taak die te herstellen binnen de beoordelingsronde, of te kiezen voor een ander type bekleding dat wel voldoet. Wanneer dat niet lukt, is het maatwerk in de beoordelingsronde.--
Uitvoering32Wie kan plaggen steken en beoordelen? Wie kan beoordeling grasbekleding uitvoeren? Is dit specialistisch werk?In principe kan iedereen die verstand van grasbekleding heeft het veldwerk doen. Zie ook 24.
De beoordeling (kantoorwerk met ringtoets) is het werk van specialisten.
--
Uitvoering33Wanneer dient de plag gestoken te worden?Volgens het WBI gelden er verschillende voorwaarden, zie 'Grasbeoordeling in het veld'.--
Uitvoering34Plag steken en dan?Plag weer terug leggen en het oordeel vastleggen in een beheerdersapplicatie. In samenspraak met de beoordelaar bepalen of het resultaat voldoende is. Wanneer de kwaliteit tekort schiet herstelbeheer uitvoeren.--
Uitvoering35Wie kan visuele inspectie uitvoeren?Iedereen die is opgeleid tijdens de cursus Visuele Inspectie van Waterkeringen, gegeven door Stichting Wateropleidingen.--
Uitvoering36Wanneer visuele inspectie uitvoeren?In de Handreiking Inspectie Waterkeringen staat hier meer over.--
Uitvoering37Handreiking voor beoordeling in het veld + inschatting/indicatie van tijdsinspanning per kmDe handreiking voor inspectie in het veld is te vinden onder Grasbeoordeling in het veld.
Een indicatie van het tijdsbeslag per kilometer is lastig. De ervaring leert dat een goede, lopende inspectie inclusief het steken van plaggen een uur per kilometer waterkering kost.
TTW
Uitvoering39Zijn metingen vergelijkbaar?Metingen zijn nog geen metingen, er is geen instrument voor. Geoefende veldmensen komen tot hetzelfde oordeel en dan zijn de oordelen vergelijkbaar. TTW
Uitvoering40Hoe beoordeling grasbekleding uitvoeren? Via inspectie (+ nader onderzoek) of apart cyclus?Zie grasbeoordeling in het veld.
Beoordeling is een andere cyclus dan inspectie, omdat er op andere zaken wordt gelet.
--
Uitvoering41Fotoboek met plaatjes van open, gesloten, fragmentarische bekleding?In de handreiking is hier het nodige over te vinden, zie beoordeling. Er worden nog extra foto's aan toegevoegd.Grasregisseur
Kennisleemtes43Overgang van grasbekleding naar een harde bekledingNog opnemen in de handreiking.Deltares (onderdeel van diverse onderzoeken)
Kennisleemtes44Hoe werkt de datastroom van veld naar Minister?Wordt niet behandeld in de handreiking.--
Kennisleemtes45Welke veldwaarnemingen voor WBI en welke niet?Zie Grasbeoordeling in het veld.--
Kennisleemtes46Hoe krijgen we de bloemrijke sterke dijken gecombineerd met 'gedomineerd door grasblad'?Uiteindelijk geeft de zodeproef duidelijkheid over de kwaliteit van de zode.
Het WBI hanteert als visueel criterium dat de grasbekleding gedomineerd moet zijn door grasblad. In de verzameling van de golfoploop- en overslag proeven zitten onvoldoende kruidenrijke vegetatietypen in de verzameling om er iets met zekerheid over te kunnen bepalen. Dit wordt nog een onderdeel van het beoogde nieuwe TTW-project.
TTW
Kennisleemtes47Welke vuistregel kan ik gebruiken om de dijken in te delen: veengebied, klei, zand (ihkv grof naar fijn)?Hier gaat de handreiking nog niet op in.--
Afschuiving48Reststerkte kleibekleding na afslag grasbekleding?Zie fenomenologische beschrijving van het WBI2017.--
Afschuiving49Hoe bepaal ik de bodemopbouw (frequentie, diepte, locatie)?Afschuiving komt niet aan de orde in deze handreiking.--
Afschuiving50Uniformiteit deklaag: hoeveel boringen en waar?Afschuiving komt niet aan de orde in deze handreiking.--
Afschuiving51Ik heb als beoordelaar niet tot slecht in beeld waar op het buitentalud, kruin en binnentalud een kleilaag aanwezig is en hoe dik deze is. Hoe dienen wij dit in kaart te brengen?Afschuiving komt niet aan de orde in deze handreiking.--
Afschuiving52Hoe toetsen we het binnentalud op afschuiving?Afschuiving komt niet aan de orde in deze handreiking.--
Afschuiving53Wat is het verschil tussen oude (c1, c2, c3) en nieuwe (stevig, schraal, overig) categorisering klei?Afschuiving komt niet aan de orde in deze handreiking.--
Afschuiving54Welke gras- en grondparameters zijn van invloed? Welke moeten worden ingewonnen?Afschuiving komt niet aan de orde in deze handreiking.--
Afschuiving55Grond is vochtig --> Sterk verschil tussen klei en zand(ig) --> objectiveren?Afschuiving komt niet aan de orde in deze handreiking.--
Erosie56Invloed hoogte van het gras op zowel de beoordeling als de kwaliteit van de grasbekleding?De hoogte van het gras heeft geen invloed op het oordeel. Dat schrijft voor dat de beoordeling wordt uitgevoerd nadat het gras is gemaaid.--
Erosie57Hoe bepaal je de grens tussen gesloten, open en fragmentarisch?Zie grasbeoordeling in het veld.--
Erosie58Wanneer kwaliteit grasbekleding beoordelen? In hoeverre is kwaliteit van de grasmat tijdsafhankelijk (verschillen tusen nat/droog, zomer/winter)?De doorworteling varieert door het jaar heen. Bij de grasbeoordeling in het veld moet rekening worden gehouden met het vochtgehalte.--
Erosie60Soort vs kwaliteit?Er is een verschil tussen het vegetatietype en de beoordeling volgens het WBI2017.TTW
Erosie61Wat moet de grasbekleding aan kunnen? Hoe kun je dit maatstaven?Hier gaat het hele toetsinstrumentarium over.
Zie Fenomenologische Beschrijving grasbekleding
Zie Schematiseringshandleiding grasbekleding
TTW
Erosie62Is gras een standaardproduct?Nee, zie de hele handreiking. Maar het is wel mogelijk tot een objectief oordeel te komen.--
Erosie63Waar liggen de afkeurgrenzen?Dat hangt af van de omstandigheden en is het resultaat van de kwaliteit van de grasbekleding + het beoordelingsspoor (locatie en rekenregels).TTW
Erosie64Verschil in erosiebestendigheid tussen grasbekledingen op primaire waterkeringen en regionale waterkeringen?Het WBI2017 is alleen van toepassing op primaire waterkeringen.Bevoegde gezagen.
Erosie65Is er een relatie tussen de kwaliteit van de toplaag en de lagen daaronder?Nee, dit hangt volledig af van de aanleg.TTW
Erosie66Welke parameters zijn nodig voor het beoordelen van de grasbekleding?Zie schematiseringshandleiding Grasbekleding, par. 6.5.1.--
Erosie67Hoeveel metingen zijn nodig op buitentalud, kruin en binnentalud?Het is nodig een representatieve verzameling per vlak aan te leggen. Hier is nog geen protocol voor.TTW
Erosie68Heeft het talud invloed op de werking van het gras?In het beoordelingsspoor wordt rekening gehouden met de taludhelling, --
Onderhoud69Welke maatregelen kun je nemen om de kwaliteit van de grasbekleding te verbeteren?Zie
- Beheer algemeen
- Beheer specifiek
- Uitvoering
--
Onderhoud70Welke verbetermethoden kennen we? Beschrijf mogelijk herstelmaatregelenZie Herstelbeheer--
Onderhoud71Gebruik kunstmest vs kwaliteit grasbekledingIn principe is kunstmest niet gunstig voor de doorworteling in de diepte. Maar onder bepaalde omstandigheden kan kunstmest bijdragen aan de kwaliteit van de Grasbekleding.TTW
Onderhoud73Advies over 'hoe krijg ik een gesloten grasbekleding en hoe houd ik deze gesloten'Zie 69.--
Onderhoud74Met welke beheersvormen kan ik een gesloten grasbekleding krijgen?Zie 69.--
Onderhoud75Do's and Don'tsZie 69.--
Onderhoud77Hoe wordt omgegaan met overmijdelijke schades en zwakke plekken?Deze moeten worden hersteld. Wanneer dit mogelijk is binnen de beoordelingsperiode heeft het geen invloed op het oordeel. Wanneer dat niet mogelijk is, moet het in het oordeel worden meegenomen.
Zie Schades horen niet in de beoordeling, tenzij …
--
Onderhoud78Wanneer ingrijpen?Zie 77.--
Onderhoud79Wat zijn natuurlijk fluctuaties?zie: Seizoensverloop in de doorworteling van dijkgrasland, een samenvatting [Alterra, 2014]TTW
Innovatie80Alternatieven voor bepalen kwaliteit grasbekleding en de waarde hiervan?Nee, die zijn er nog niet.
Er bestaat nog discussie over de inzet van de treksterktemeter van Infram.
Een pilot met drones leverde voorzichtige conclusies op over gesloten en open vegetaties, maar de grens tussen open en fragmentarisch is daarin nog niet onderzocht. Dit moet verder worden gedaan in het TTW-project,
TTW
Innovatie81Gebruik van compost (schimmels) als bodemverbetering na versterking?Hier zijn proeven mee gedaan door Waterschap Rijn en IJssel die niet tot duidelijke verbeteringen leidden. De waterschappen Limburg en Brabantse Delta starten voorjaar 2018 een proef waarvan we de uitkomsten zullen delen op deze handreiking.Diverse waterschappen
beheer en onderhoud82Hoe bouw je een een goede dijk op met een ideale toplaag, cat 1, cat 2, bovengrond, hechting van lagen aan elkaar?Dit moeten we nog verder uitwerken in deze handreiking.TTW
beheer en onderhoud83Aanleg op zandige dijken?Dit moeten we nog verder uitwerken in deze handreiking.
TTW
beheer en onderhoud84Hoe ontwikkelt de grasmat zich op die verschillende substraten??Dit moet nog worden onderzocht in het beoogde TTW-project.TTW
beheer en onderhoud85Ervaring met snelstarters in graszaad? Dit moet nog worden onderzocht in het beoogde TTW-project.TTW
beheer en onderhoud86Geografische verschillen in dijken, hoe houdt je daar rekening mee bij aanleg en onderhoud (oost zand, west klei/veen)?Door de moderne wijze van dijkversterking hebben de regionale verschillen steeds minder invloed. Maar er is iets over te lezen in:
Houd rekening met de bodemsamenstelling.
TTW
beheer en onderhoud87Toe te passen chemische bestrijdingsmiddelen, op de grasmat, op specifieke plaagsoorten?Zie Gewasbeschermingsmiddelen en biocidenSTOWA
beheer en onderhoud88Welk effect hebben bijenvakken echt: vakken met een aangepast maairegiem om bijen te beschermen. Wanneer moet je dan wel of niet maaien??Hier is nog niet veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Zie TTW
beheer en onderhoud89Hoe ga je om met ongedierte: emelten, muizen, ganzen, mollen e.d.?Dit onderwerp moeten we nog verder uitwerken. Zie Dierlijke activiteitSTOWA
beheer en onderhoud90De voors en tegens van de verschillende beheervormen: schapenbeweiding, maaien met alle bijkomende kosten en baten? Loopsporen, rasters, drijfvuil e.d.Zie beheer algemeen met de beheervormen afzonderlijk behandeld.--
beheer en onderhoud91Bloemrijke dijken: relatie met erosiebestendigheid, sturingsmiddelen, aanlegmogelijkheden, aandacht voor parameters digigids e.d.?Zie Waar vind ik meer over?TTW
beheer en onderhoud92Welk type graszaad, ook rekening houdend met zaaitijdstip in het seizoen.?Zie aanleg vegetatieTTW
beheer en onderhoud93Hoe onderhoud aan vegetatie uitvoeren na het inzaaien bij dijkverbetering zodat je zo snel mogelijk een goede grasmat krijgt? Vaker maaien e.d.?Zie ontwikkelingsbeheerTTW
beheer en onderhoud94Hoe ga je om met bijzondere soorten in je maai/beweidingsbeheer (beschermen). Kun je volstaan met 'bestendig beheer'?Zie:
- Beschermde, bedreigde en overige zeldzame soorten
- Beheer beschermde en bedreigde soorten
STOWA
beheer en onderhoud95Hoe krijg ik de grasmat zo sterk mogelijk i.r.t. bloemrijke dijk?De beheerder moet eerste werken aan een erosiebestendige grasbekleding en kan daar dan de extra functie soortenrijkdom in ontwikkelen. Zie Waar vind ik meer over? en selecteer bloemdijken.TTW
beheer en onderhoud96Wat is nu precies het effect van een bloemrijk mengsel op de grasmat?Dit mengsel kan effect hebben op de soortenrijkdom, maar dat hangt in hoge mate van de standplaatsomstandigheden.TTW
beheer en onderhoud97Welke rol speelt monitoring hierin en moeten we daar een expert voor inzetten?Het monitoren van soorten is specialistisch werk.TTW
beheer en onderhoud98Hoe gaan we om met exoten en inheemse plaagsoorten: Japanse Duizendknoop, zuring, groot hoefblad, distels, riet, braam?Zie Beheer probleemsoortenSTOWA
beheer en onderhoud99Adaptief onderhoud: hoe houden we rekening met de omgeving, het weer, contractvormen, kwaliteitsbewaking?Deze vraag is te breed om in één antwoord te vatten. Zie de verschillende menu's in de handreiking.TTW
beheer en onderhoud100Hoe lang kan een wortel van JDK in de grond overleven en daarna weer uitlopen tot een nieuwe plant?Hierover is op internet al veel informatie te vinden. Onder de belangrijkste probleemsoorten beschrijven we beknopt informatie.Expertteam grasbekleding
beheer en onderhoud101Waar ga je met de grond van uitgegraven JDK naar toe?Deze zul je grondig moeten reinigen omdat het bij wet verboden is om invasieve exoten te verspreiden.--
beheer en onderhoud102Kun je om kosten te besparen terug naar 1x/jaar maaien en afvoeren. Wat zijn de gevolgen voor de grasmat?Wanneer de productie van biomassa afneemt (verschraling) is dit mogelijk. De beheerder zal zelf moeten monitoren of deze beheervorm niet leidt tot verruiging van de grasbekleding.--
beheer en onderhoud103Kun je een grasbekleding die dreigt te verschralen weer op gang helpen met klepelbeurten?Ja, er zijn verschillende maatregelen mogelijk. Zie Problemen grasbekleding TTW
beheer en onderhoud104Effect van klepelen en afzuigen t.o.v. maaien en opruimen?Zie Uitvoering maaibeheer--
beheer en onderhoud105aWat zijn de effecten van de verschillende maaitijdstippen in voor- en najaar?
Zie Uitvoering maaibeheer--
beheer en onderhoud105bOok rekening houden met bijkomende schades door natte taluds e.d.Zie Beoordeling--
beheer en onderhoud106Wat is de goede of maximale lengte van gras waar je de winter mee inmag? Maakt dat nog uit voor binnen- en buitentalud?monitoren Expertteam grasbekleding
beheer en onderhoud107Schades aan de wegbermen op de kruin en langs de teen? Invloed van andere overgangsconstructies, trappen e.d.?Zie 43Deltares
beheer en onderhoud108Invloed van expositie van het talud en gevolgen voor de grasmat?Zie Helling en expositie--
beheer en onderhoud109Wat is de invloed van extreme droogte?Dit komt nog niet uitgebreid aan de orde in de handreiking, maar er is iets over geschreven in Belastingen en bedreigingen.TTW
beheer en onderhoud110Wat is het effect van Jakobskruiskruid en distels e.d. in de afzet van maaisel naar boeren?Dit is nog niet opgenomen in de handreiking.Expertteam grasbekleding
beheer en onderhoud111Leeftijd grasmat irt erosiebestendigheid?Dit is nog niet opgenomen in de handreiking. Maar de TTW
beheer en onderhoud112Bij beoordeling: invloed vochtgehalte en grondsoort op de plagmethode?Zie 58.TTW
beheer en onderhoud113Hoe kun je grasbekledingen vertalen naar risicokaarten?Dit valt tot nu toe buiten de scope van deze handreiking. Er is meer over te lezen in de Handreiking Risicogestuurd Onderhoud van de STOWA (nog te publiceren)STOWA
beheer en onderhoud114Zijn de parameters en definities van de Digigids afgestemd op het WBI?Zie 1.Expertteam grasbekleding
beheer en onderhoud115Wanneer vindt afkeuring plaats bij welke parameter van de Digigids?Dit is geen lineair verband, maar hangt af van de diagnose en prognose. De grasbekleding zal niet worden afgekeurd op een schade, de beheerder moet dit herstellen.STOWA
beheer en onderhoud116Hoe kun je lokale schades en kwaliteiten vertalen naar een oordeel van een heel vak of traject?Dit is een onderdeel van het hele beoordelingsproces en het resultaat van de samenwerking tussen een dijkbeheerder/inspecteur en een beoordelaar op kantoor.STOWA
beheer en onderhoud117Er worden steeds hogere overslagdebieten toegestaan, wat betekent dat voor je binnentalud bekleding?Zie Innovatieve en alternatieve concepten.TTW
beheer en onderhoud118Grasmat is dynamisch, vandaag goed kan morgen kapot zijn. Hoe verwerken we dat in de beoordeling?De beoordeling gaat uit van een representatieve kwaliteit. Schades of wisselingen in de kwaliteit moet de beheerder door een gericht beheer herstellen.--
beheer en onderhoud119Standaardisering van de beoordelingsmethodeZie 3 en 24.TTW
beheer en onderhoud120Representatieve kwaliteit bepalen voor de hele grasmat en overgang naar verhardingen?Zie 43.Deltares